Hotline
0938 696 012

Hành trình 'lên voi xuống chó' của chai nhựa: Từ phát minh lớn tưởng của trái đất đến 'kẻ tội đồ' ghét bỏ khiến cho thế giới loay hoay tậu cách loại bỏ

12:30

Không bạn nào nhớ rõ những chai nhựa đựng đồ uống đã đổi mới thói quen tiêu xài trong khoảng lúc nào. Dĩ nhiên, cái ngày mà các siêu mẫu ở New York mang theo những chai nước khoáng Evian khiến cho bằng nhựa như một thứ phụ kiện phong cách trong thập niên 80 đã báo hiệu tương lai phía trước. 

Hàng tỷ chai nhựa đã được tung ra với lời lăng xê mỹ miều, rằng nước đóng chai tốt cho tóc và da, lành mạnh hơn đồ uống có ga và sạch sẽ hơn nước máy. Chẳng bao lâu sau, người tiêu xài đã bị thuyết phục rằng họ cần nước đựng trong những chiếc chai nhựa có thể đem theo tới bất cứ nơi đâu.

Nhân tố làm cho chai nhựa đặc biệt so với các sản phẩm làm cho trong khoảng nhựa khác, đó là chính là tốc độ tiêu thụ đáng không thể tinh được của nó. Từ một phát minh đỉnh cao của nhân loại, hiện diện ở khắp nơi trên quả đât, chai nhựa biến thành thứ đồ vật "đáng nguyền rủa". Giai đoạn chuyển đổi này chỉ diễn ra trong vòng 1 thế hệ ngắn ngủi.

"Chai nhựa đã khiến đổi mới cả ngành nghề công nghệ đồ uống, cũng như thói quen của chúng ta theo hồ hết bí quyết", Peter Gleick - cùng thành lập và chủ toạ danh dự của Học viện Pacific tại California (Mỹ), tác giả cuốn sách Bottled and Sold: The Story Behind Our Obsession with Bottled Water.

"Chúng ta đã trở thành một xã hội nơi mọi người đều nghĩ là nếu như không có sẵn nước trong tay thì những yếu tố tồi tệ sẽ xảy ra. Nghĩ suy này thật ngu ngốc. Nó đâu giống với việc loài người chết vì khát như ngày xưa", ông nói.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 1.

Năm 2016, doanh thu bán của nước đóng gói tại Mỹ đã chính thức vượt lên đồ uống có ga. Tới lúc này, cả trái đất mới bừng tỉnh giấc trước cuộc khủng hoảng rác nhựa trầm trọng. Một làn sóng phẫn nộ trước sự bành trướng của rác thải nhựa gây tắc nghẽn sông ngòi, ô nhiễm đại dương khởi đầu hình thành. Đột nhiên, việc mang theo nước đóng hộp không còn một hành động hay ho nữa.

Tuy vậy, việc "mặc" chúng lại rất lôi cuốn: Các nhà thiết kế đã quyết định đem chai nhựa tái chế tham gia thời trang. Trong khi đó, thị trường bình đựng nước cao cấp làm cho từ thép không gỉ cũng vô cùng phát hành, bao gồm bình đựng nước phiên bản giới hạn được khảm hàng nghìn viên pha lê Swarovski có giá 2.000 đô la Mỹ.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 2.

Bình nước khảm pha lệ Swarovski có giá 2.000 đô la.

Chai nhựa và nắp chai là các loại rác thải từ nhựa được tích lũy nhiều thứ 3 và thứ 4 trong chiến dịch dọn dẹp bãi biển hàng năm của Ocean Conservancy tại 100 đất nước. Các nhà hoạt động vì không gian đang đề xuất việc cấm hoàn toàn chai nhựa, sau túi nilon. Một vài thị trấn nhỏ xíu ở Concord, bang Massachusett (Mỹ) và Bundanoon (Australia), đã cấm hoàn toàn chai nhựa, cùng như ở các khu vực chợ, viện bảo tàng, trường đại học, sở thú tại châu Âu và Mỹ.

Theo Liên Phù hợp Quốc, những giang sơn đang tạo ra - nơi hơn 2,2 tỷ người không có đủ nước tinh khiết và chai nhựa là sự chọn bình an duy nhất - lại đang dẫn đầu trong việc giải quyết vấn đề. Vào tháng 6, Kenya đã ban hành lệnh cấm dùng đồ nhựa dùng 1 lần tại bãi biển, công viên nước nhà, rừng và khu bảo tàng. Hội đồng tự quản khu vực South Delhi (Ấn Độ) cũng cấm dùng chai nhựa dùng 1 lần trong mọi văn phòng ở đô thị.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 3.

Lịch sử của những chiếc chai nhựa

Người tiêu dùng đã uống nước đóng chai được hơn 1 thế kỷ, trước tiên là trong chai thủy tinh, sau đó là chai thép và lon nhôm. Những chiếc chai nhựa đời đầu được hứa hẹn hẹn sẽ là biện pháp thay thế nhẹ hơn, nhưng chúng lại ngấm hóa chất và không thể chứa được đồ uống có ga. Phải đến những năm 70, một loại nhựa thần kỳ mới thành lập và làm cho đổi mới hoàn cục bộ diện, có tên là PET.

Polyethylene terephthalate đã hiện ra từ năm 1941. Các nhà hóa học của tổ chức kinh doanh Du Pont đã sản xuất nó khi đang thể nghiệm với polymers. Năm 1973, Nathaniel Wyeth - một nhà khoa học khác tại Du Pont - đã hoàn thành thủ tục phiên bản quyền cho chiếc chai nhựa PET đầu tiên. Nó nhẹ, bình yên, rẻ - và có thể tái dè bỉu được. Nói cách khác, đây chính là chiếc chai tuyệt vời, thành lập trục đường cho trào lưu dùng chai nhựa sau này.

Perrier và Evian là 2 công ty mở đầu cơn sốt nước đóng gói, theo sau là PepsiCo với sản phẩm Aquafina tham gia năm 1994. Coke và Dansani nối gót tham gia năm 1999. Cả 2 hãng đều dùng nước máy đã lọc. Từ năm 1994 tới 2017, thu nhập nước uống ở Mỹ đã tăng tới 284%, theo số liệu của Beverage Marketing Corp.

Trong khoảng năm 1960 tới 1970, nhàng nhàng mỗi người mua khoảng 200-250 chai nước/năm, theo số liệu của Container Recycling Institute. Tất cả trong số đó đều là chai nhựa có thể tái dùng. Theo số liệu của Euromonitor International, trung bình mỗi phút lại có 1 triệu chai đồ uống làm cho trong khoảng nhựa được bán ra.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 4.

Ramani Narayan - giáo sư công nghệ hóa học tại ĐH bang Michigan - cảnh báo rằng chúng ta không nên dồn vào một chỗ quá rộng rãi vào các con số và quên đi bản chất yếu tố.

"Việc lạm dụng chai nhựa cần phải được hạn dè bỉu", ông nói. "Tuy nhiên, điều nằm ở việc thu hồi vật phẩm, tạo động lực tái dè bỉu, sự cam đoan của những nhà khiến cho luật cũng như các nhãn hiệu trong việc chỉ chế biến các loại chai chứa 50-60% nhựa tái nhạo báng. Họ vẫn chưa cam kết điều này."

Phương hướng mới cho những chiếc chai nhựa

Giờ đây, khi cả thế giới đang tập trung giải quyết cuộc khủng hoảng rác nhựa, hàng loạt giải pháp mới được thành lập. Phổ biến, chúng sẽ chia thành 2 loại: giảm thiểu số lượng chai nhựa được sử dụng, hoặc tìm bí quyết mới để xử lý chai nhựa sau khi bỏ đi.

Tại London, cố gắng giảm thiểu rác thải nhựa đang tăng thêm. Thị trưởng Sadiq Khan đã thông báo kế hoạch xây đắp 100 vòi nước để người địa phương tái sử dụng chai lọ. Vào 04 tuần 4, các VĐV tham dự giải chạy London Marathon đã được phát nước uống đựng trong bọc làm cho trong khoảng tảo biển có thể ăn được. Tại Selfridges - chuỗi siêu thị tạp hóa có tuổi đời hơn 1 thế kỷ ở London, các chai đồ uống bằng nhựa đã bị dẹp bỏ, dường chỗ cho các loại chai thủy tinh, can nhôm và bình nước có thể tái dùng.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 5.

Năm 2018, hơn 920.000 chai nước bằng nhựa đã được tiêu thụ tại giải chạy London Marathon. Tới năm 2019, BTC quyết định thay thế chúng bằng các bọc nước uống khiến cho từ tảo biển có thể ăn được.

Một khi chai nhựa biến thành rác, chúng sẽ được tái nhạo báng thành các item khác nhau như hộp đựng mực in, trụ hàng rào, mái ngói, thảm, thuyền,... Thậm chí, nhà cũng có thể xây được từ chai nhựa. Người ta đã sử dụng 612.000 chai nhựa để xây đắp một căn nhà 3 tầng ở Canada, với kỹ năng chống bão cấp 5.

Trong phòng thử nghiệm, các nhà kỹ thuật cho thành lập liên tiếp các version chai nhựa có thể phân hủy được. Dường như, họ cũng thí điểm "tái dè bỉu hóa học", bằng phương pháp đưa polymers về dạng monomer ban sơ, cho phép con người tái tạo nhựa hàng ngàn lần.

Tuy thế, các giải pháp này đều có một hạn chế giễu nhất thiết: Rác thải nhựa cần được tích lũy trước đây.

Bây chừ, tỷ lệ tái giễu cợt vẫn còn thấp. Năm 2016, chỉ có một nửa số chai nhựa mà loài người tiêu thụ trên toàn cầu được tái chế giễu. Tại Mỹ, những chiếc chai nhựa PET kiểu mới chỉ chứa 7%  nhựa tái giễu cợt. Các công ti quà bánh thì phản đối luật cho phép người tiêu dùng đổi chai nhựa lấy tiền vì cho rằng chi phí của việc này quá cao. Thay vào đó, họ muốn dùng chai nhựa tái chế giễu trong công đoạn đóng gói.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 6.

Công ty PepsiCo cam đoan sẽ tăng 25% lượng nhựa tái nhạo báng trong đầy đủ các bao phân bì nhựa đến năm 2025. Nestle Waters cũng hẹn sẽ chế biến bao so bì tái chế nhạo được tham gia năm 2025 và tăng lượng nhựa tái chế lên 35% tham gia năm 2025 trên thế giới và 50% tại Mỹ. Các nhãn hàng châu Âu khác cũng cam kết tăng lượng nhựa tái nhạo báng lên 50%.

Riêng Coca Cola cam kết sẽ tái chế giễu 1 chai hoặc can nhựa đã sử dụng trên 1 item đã tung ra tới năm 2030. Họ cũng sẽ tăng lượng nguyên liệu tái nhạo báng trong chai nhựa lên tới 50% tham gia năm 2030.

Người tiêu dùng cần thanh toán cho việc thu thập rác thải nhựa

Mark Murray - giám đốc điều hành tổ chức Californians Against Waste - cho biết, việc tích lũy rác thải nhựa sẽ không cải thiện được điều gì trừ khi nó thực hiện được phổ thông trị giá hơn, phê chuẩn chi tiêu bổ sung của sản phẩm.

"Nếu như công ty chế biến chai nước nhựa sử dụng 1 lần, tôi sẽ trả tiền không chỉ cho chi tiêu khiến ra chai nước nhựa sử dụng 1 lần đó, mà cả chi tiêu tích lũy sau khi nó trở thành rác. Các hoạt động tự nguyện đều rất tốt, nhưng chìa khóa phải nằm ở việc định giá đúng cho chai nhựa.

Bart Elmore - giáo sư tại ĐH bang Ohio - khuyên các tổ chức kinh doanh quà bánh cần phải nắm bắt được bài học khôn ngoan từ chính dĩ vãng của bản thân mình. Cứ tính thêm giá tham gia vật phẩm chai lọ của chính mình, họ sẽ lấy lại được đống rác nhựa.

Ngọc Hà

Theo Trí thức trẻ/National Geographic


Tham khảo thêm: dat xanh

Bình luận

ĐĂNG KÝ TƯ VẤN DỰ ÁN
Đăng ký
ĐỐI TÁC CHIẾN LƯỢC
chung cu lux riverview chung cu opal boulevard chung cu lux star chung cu opal city